Басты
- Ауырсыну орны ауысады: асқазанның астынан немесе кіндік маңынан басталып, бірнеше сағаттан кейін іштің оң жақ төменгі бөлігіне ауысады.
- Ұзындығы шамамен он сантиметр өсінді: соқыр ішектен тар шыққан түтік нәжіс тастарымен бітелуі мүмкін.
- Өсіндінің жарылуы: қабыну асқынғанда қабырғасы жұқарып, тесіледі, ішіндегісі құрсақ қуысына түседі.
- Хирургтың қарауы: диагностиканың бірінші кезеңі, онда дәрігер бұлшықеттердің кернеуін және басқан кездегі ауырсынуды тексереді.
- Атипті ағымы: балалар мен қарттарда ауырсыну әлсіз, температурасы қалыптыға жуық, іші жұмсақ болады.
Аппендицит дегеніміз не
Аппендицит — бұл соқыр ішектің шағын өсіндісінің жедел қабынуы, ол кенеттен дамиды және медициналық көмекті қажет етеді. Бұл бөлімде өсіндінің құрылысы, қабынудың неден пайда болатыны және кімдердің қауіп тобына жататыны түсіндіріледі.
Организмде не болып жатыр
Құрт тәрізді өсінді — бұл тоқ ішектің басында соқыр ішектен шығатын, ұзындығы шамамен он сантиметр жіңішке түтік. Өсіндінің ішінде нәжіс тастары, тығыз бөлшектер немесе ұлғайған лимфоидты тін бітеп тастауы мүмкін қуыс бар. Қуыс бітелген кезде ішіндегі зат тоқырап, бактериялардың көбеюіне қолайлы орта жасайды. Микроорганизмдер белсенді түрде бөліне бастайды және шырышты қабықты тітіркендіретін тіршілік әрекетінің өнімдерін шығарады. Өсіндінің қабырғасы ісінеді, қалыңдайды және қабынады, ал жүйке ұштары миға ауырсыну сигналдарын жібереді. Егер қабыну үдей берсе, қабырға жұқарады және тесілуі, яғни жарылуы мүмкін. Іштегі алғашқы қолайсыздық белгілерінде күтуге және өзін-өзі диагностикалаумен айналысуға болмайды — дәрігердің шұғыл кеңесі қажет.
Бұл неден дамиды
- Нәжіс тастарымен бітелу: тығыз түзілістер өсіндінің қуысын бітеп, ішіндегі заттың тоқырауын тудырады, бұл қабынуға әкеледі.
- Лимфоидты тіннің ұлғаюы: өсінді қабырғасындағы лимфоидты фолликулдар өсіп, қуысты іштен қысуы мүмкін.
- Бөгде зат: кездейсоқ жұтылған ұсақ заттар немесе бөлшектер өсіндіге түсіп, оны механикалық түрде бітейді.
- Инфекция: бактериялар немесе вирустар өсінді қабырғасына еніп, айқын бітелусіз оның қабынуын тудырады.
- Іштің жарақаты: іштің оң жақ төменгі бөлігіндегі соққы немесе қысылу өсіндінің зақымдалуы мен қабынуын тудыруы мүмкін.
- Нақты себебі әрдайым белгілі бола бермейді: кейбір адамдарда қабыну көрінетін түрткі факторынсыз дамиды, сондықтан жағдайлардың жиынтығын ескеру маңызды.
Бұл кімдерде жиі кездеседі
Өсіндінің қабынуы кез келген жастағы адамдарда кездеседі, бірақ көбінесе жасөспірімдер мен жас ересектерде анықталады. Балалар мен қарт адамдарда ағымы типтік емес болуы мүмкін, бұл ерте кезеңдерде тануды қиындатады. Ерлер бұл патологиямен әйелдерге қарағанда біршама жиі кездеседі, дегенмен айырмашылық абсолютті емес. Тұқым қуалаушылық белгілі бір рөл атқарады: егер жақын туыстарда осындай жағдай болса, қауіп жоғарылауы мүмкін. Сондай-ақ тығыз нәжіс массаларының түзілуіне ықпал ететін талшық аз тағаммен тамақтану ерекшеліктерінің де маңызы бар. Ішектің созылмалы аурулары бар адамдарда қабыну процесі кейде өзгерген қабырға аясында жүреді. Іштегі мазасыздық сезімдері пайда болған кезде маманға баруды кейінге қалдыруға болмайды, өйткені ерте қаралу диагностиканы және тактиканы таңдауды жеңілдетеді.
Қандай симптомдар болады?
Аппендицит өзін қарапайым сырқат деп қабылдауға болатын ауырсынумен білдіреді. Алаңдатарлық белгілерді уақытында танып білу маңызды, сонда сағаттарды жоғалтпайсыз.
Ол ең басында қалай байқалады
Аппендицит көбінесе іштің жоғарғы бөлігінде немесе кіндік айналасындағы күңгірт ауырсынудан басталады. Бірнеше сағаттан кейін жағымсыз сезім іштің оң жақ төменгі бөлігіне ауысады. Көптеген адам мұндай жағдайды шаршауға, ас қорытудың бұзылуына немесе улануға жатқызып, жай жатып демалғысы келеді. Бұл ретте ауырсыну қозғалғанда, жөтелгенде немесе ішті басқанда күшейеді. Адам жүрегі айнуы, әлсіздік және тәбеттің жоғалуын сезінуі мүмкін, бұл да сырқат кезінде қалыпты нәрсе болып көрінеді. Егер уақытында көмекке жүгінбесе, жағдай қауіпті асқынуларға дейін нашарлауы мүмкін. Мұндай ауырсыну пайда болғанда, оның өзінен-өзі басылуын күтуге болмайды — хирургтың қарауы қажет.
Жиі кездесетін белгілер
- Іштің оң жақ төменгі бөлігіндегі ауырсыну: жоғарғы бөліктен осында ауысатын және қозғалғанда күшейетін негізгі белгі.
- Жүректің айнуы және құсу: ауырсынумен бірге пайда болады және жеңілдік әкелмейді, бұл оларды қарапайым сырқаттан ерекшелендіреді.
- Тәбеттің жоғалуы: адам тамақтан бас тартады, бұл күшейіп келе жатқан ауырсыну аясында маңызды сигнал.
- Дене қызуының көтерілуі: шамалы қызба дәрігердің назарын қажет ететін қабыну процесін білдіреді.
- Іш бұлшықеттерінің кернеуі: іш қатаяды, бұл құрсақ қабығының тітіркенуінің байқаларлық белгісі.
- Басқан кездегі ауырсыну: оң жақ төменгі бұрыштан басса, ауырсыну күрт күшейеді, бұл дәрігерге қарау кезінде көмектеседі.
Қашан шұғыл жүгіну керек
Тексерулер мен талдаулар
Аппендицит деп күдіктенгенде тексеру хирургтың қарауынан және іш қуысын пальпациялаудан басталады. Қарау толық айқындық бермегенде, қосымша визуализация әдістері көріністі нақтылайды.
Тексеру неден басталады
Хирургтың қарауы — аппендицитті диагностикалаудың бірінші және негізгі кезеңі, оның барысында дәрігер симптомдарды бағалап, іш қуысын пальпациялайды. Дәрігер алдыңғы құрсақ қабырғасы бұлшықеттерінің кернеуіне және оң жақ төменгі аймақтағы ауырсынуға назар аударады. Содан кейін ол құрт тәрізді өсіндінің қабыну процесіне тартылғанын көрсететін арнайы симптомдарды тексереді. Егер көрініс бұлыңғыр болып қалса, хирург қабыну белгілерін анықтау үшін қан талдауына жібереді. Лейкоциттердің жоғарылауы және формуланың ығысуы организмдегі қабыну реакциясының белсенділігін растайды. Қарау мен талдаудың күмәнді нәтижелерінде өсіндіні визуализациялау үшін іш қуысы мүшелерінің УДЗ қосылады. Компьютерлік томография іш қуысындағы өзгерістерді нақтылау қажет болғанда қолданылады. Лапароскопия күрделі жағдайларда таңдау әдісі болып қалады, мүшелерді ішінен қарауға мүмкіндік береді. Егер ауырсыну күшейсе немесе жаңа белгілер пайда болса, кез келген процедура басталғанға дейін дәрігерге хабарлаңыз.
Не тағайындалады және ол нені көрсетеді
Қабылдауға не дайындау керек
- Ауру тарихынан үзінділер: дәрігер денсаулығыңыздың толық көрінісін көруі үшін бұрынғы қаралулар, оталар және ауруханаға жатқызулар туралы құжаттарды алыңыз.
- Бұрынғы тексерулердің нәтижелері: бұрын жасалған қан талдауларын, УДЗ және суреттерді әкеліңіз, олар көрсеткіштерді динамикада салыстыруға көмектеседі.
- Қабылдап жүрген дәрілердің тізімі: рецептсіз дәрілерді қоса, үнемі қабылдап жүргеннің бәрінің атауын жазыңыз, бұл жағдайды бағалау үшін маңызды.
- Ауырсынудың сипаттамасы: оның қашан басталғанын, қайда орналасқанын және қалай өзгергенін сөзбен белгілеңіз, бұл дәрігерге тезірек бағдарлауға көмектеседі.
- Жақын адамның байланысы: қажет болғанда келіп, құжаттарға көмектесе алатын туыстың телефонын қол астында ұстаңыз.
Қай дәрігерге бару керек?
Аппендицит деп күдіктенгенде көмекті хирург көрсетеді және іштің оң жақ төменгі бөлігіндегі ауырсыну кезінде дәл сол дәрігерге жібереді. Төменде мұндай жағдайды кім жүргізетіні, емдеу қандай кезеңдерден тұратыны және науқастың өзіне не байланысты екені талданған.
Бұл жағдайды қандай маман жүргізеді
Аппендицитті хирург жүргізеді, өйткені бұл оперативті араласуды қажет ететін жағдай. Егер жанында бейінді маман болмаса, науқасты ең жақын аурухананың хирургиялық бөлімшесіне жібереді, онда кезекші дәрігер оны алдын ала жазылусыз қарайды. Алғашқы қабылдауда хирург шағымдарды жинайды, ауырсыну қашан және қай жерде басталғанын, уақыт өте қалай өзгергенін нақтылайды. Содан кейін ол ішін қолмен қарап, бұлшықеттердің кернеуін және ауырсыну нүктелерін тексереді, адамның қолмен басуға және қолды босатуға қалай әрекет ететінін бағалайды. Әрі қарай дәрігер тексеруді зерттеу нәтижелерімен салыстырып, аппендицитті ұқсас белгілері бар басқа жағдайлардан ажыратады. Егер көрініс анық болса, науқасты операцияға дайындайды, ал күмән болған жағдайда бақылауда қалдырып, біраз уақыттан кейін қайта қарайды. Хирургке кешігу қауіпті, өйткені өсінді қаттырақ қабынып, жарылуы мүмкін, ал бұл өмірге қауіп төндіреді.
Емдеу қандай кезеңдерден тұрады
- Құрт тәрізді өсіндіні хирургиялық жолмен алу: аппендицит кезіндегі көмектің негізгі тәсілі, онда қабынған өсінді қабыну көзін жою үшін толығымен алынады.
- Лапароскопиялық операция: камераның көмегімен шағын тесіктер арқылы жасалатын араласу, ол дәрігерге жақсы шолу береді және тіндерді азырақ зақымдайды.
- Асқынулар кезіндегі ашық операция: іштегі тілік арқылы кіру, оған көршілес аймақтарды қарап, өңдеу қажет болғанда жүгінеді.
- Дәрігердің тағайындауы бойынша антибактериалды терапия: оны араласу алдында немесе одан кейін қабынудың таралуын тежеу үшін қосуы мүмкін.
- Операциядан кейінгі кезеңде бақылау: дәрігер тігістердің жай-күйін, температураны және хал-жағдайды қадағалап, ауытқуларды уақытында байқайды.
Науқастың өзіне не байланысты
Операциядан кейінгі бақылау көбінесе дәрігердің әрекетіне ғана емес, науқастың өзіне де байланысты. Адамға хал-жағдайы жақсы көрініп, ештеңе мазаламаса да, тағайындалған қаралуларға келу маңызды. Егер ауырсыну қайта басталса, температура көтерілсе немесе тігіс әдеттен тыс көрінсе, жоспарлы келуді күтпей, бұл туралы хирургке хабарлау керек. Алғашқы күндері жүктеме мен тамақтану жөніндегі ұсынымдарды сақтау тіндердің тыныш жазылуына көмектесіп, асқыну қаупін азайтады. Қаралу күндері мен олардың арасында не мазалағаны туралы жазбалар жүргізу керек, сонда қабылдауда ештеңе ұмытылмайды. Өзін-өзі емдеуден және жағымсыз сезімдерді шыдап өткізуге тырысудан бас тарту да нәтиженің бір бөлігі, өйткені қауіпті белгілерді дәрігер жақсырақ бағалайды. Келулердің тұрақтылығы мен шағымдар туралы шынайы әңгіме хирургке толық көрініс береді және бақылауды уақытында түзетуге мүмкіндік береді.
Асқынуды болдырмауға не көмектеседі?
Аппендициттің спецификалық профилактикасы жоқ, сондықтан асқыну қаупін азайтуға өз жағдайыңа мұқият қарау ғана көмектеседі. Қандай күнделікті әдеттер мен бақылаулар шынымен маңызды, ал ненің жалған қауіпсіздік сезімін ғана тудыратынын анықтау керек.
Әдеттерде не өзгереді
Жағдайдың ағымына әсер ететін әдеттер іштегі ауырсынуға уақтылы жауап беруге және өзін-өзі емдеуден бас тартуға саяды. Жағымсыз сезімдер пайда болғанда ауырсынуды басатын дәрі жұтпай, дәрігерге қаралған адам маманға жағдайды тезірек бағалауға көмектеседі. Ауырсынуды басатын дәрілерді қабылдау симптомдарды бүркемелеп, басталып келе жатқан қабынуды тануға кедергі келтіреді. Ауырсынуды шыдап бағуға, жатып алуға немесе жылытқыш қоюға тырысу да қауіпті, өйткені жылу процестің дамуын жеделдетеді. Өзін-өзі емдеуден және кез келген үй әдістерінен бас тарту — бұл сақтаншақтық емес, ауыр асқынулардан аулақ болудың жолы. Операциядан кейін әдеттер одан да айқын өзгереді: дәрігердің жүктеме, тамақтану және тігісті күту жөніндегі ұсынымдарын сақтау маңызды. Осы кеңестерді ұстанған адам тыныштықпен қалпына келеді және қайталама мәселелерге сирек тап болады. Ауырсыну шыдаусыз болғанша күтпей, алғашқы алаңдатарлық белгілерде дәрігерге қаралған дұрыс.
Нені бақылауда ұстау керек
- Ауырсыну сипаты: дәл қай жердің ауыратынын, қанша уақытқа созылатынын және сезімнің уақыт өте өзгеретінін байқау маңызды, сонда дәрігерге уақтылы хабарлауға болады.
- Дене температурасы: оның іштегі ауырсыну аясында көтерілуі — маманға баруды кейінге қалдырмаудың және бәрін тұмауға телуге болмайтынының себебі.
- Ауырсынуды басатын дәрілерді қабылдау: ауырсынуды басатын кез келген құралды тексеруге дейін кейінге қалдырған жөн, әйтпесе дәрігер шынайы жағдайды көрмейді.
- Операциядан кейінгі жағдай: ауытқуларды ерте кезеңде байқау үшін тігісті, өзін-өзі сезінуді және қозғалыс қабілетін қадағалау керек.
- Дәрігердің ұсынымдары: оларды тұрмыста және тамақтануда сақтау ағзаға артық жүктемесіз қалпына келуге көмектеседі.
Дәрігерге қаншалықты жиі қаралу керек
Өзіңді жақсы сезінген кезде де дәрігердің тұрақты бақылауы қажет. Бастан өткерген қабынудан кейін ағза біраз уақыт осал болып қалады, ал тексеру жабысқақтарды немесе басқа да салдарларды уақтылы байқауға көмектеседі. Адам жайсыздықты сезінбеуі мүмкін, бірақ іштегі өзгерістер кейде байқаусыз дамып, кейінірек білінеді. Қабылдауда маман тігістің жағдайын, қозғалыс қабілетін және жалпы жағдайды бағалап, тамақтану мен жүктемелер туралы сұрақтар қояды. Тартылу сезімі, ауырлық немесе ауырсыну пайда болса, баруды жоспарлы күнге дейін кейінге қалдырмаған жөн. Өзіңді жақсы сезінгенде дәрігер тағайындаған мерзімде қаралып, оларды өткізіп алмау жеткілікті. Мұндай бақылау өзіңе мұқият болуды алмастырмайды, бірақ көмек қажет болатын сәтті өткізіп алмауға көмектеседі. Дәрігермен байланыста болған адам тыныштықпен өмір сүреді, ал бәрі өздігінен өтеді деп үміттенген адам емес.
Есте сақтау керек
Аппендицит — бұл күндермен емес, сағаттармен есептелетін жағдай, оны тіпті тәжірибелі көзге де тану оңай емес. Төменде — осы тақырыппен танысқаннан кейін жадында қалатын нәрселер.
Негізгі тұжырымдар
Аппендицит өзімен-өзі емес, кешігумен қауіпті: қабынған өсінді жарылуы мүмкін, ал оның ішіндегісі — құрсақ қуысына түсуі мүмкін. Аппендицит кезіндегі ауырсыну көбінесе қарынның астында немесе кіндік маңында басталып, содан кейін іштің оң жақ төменгі бөлігіне ауысады. Кейбір адамдарда аппендицит типтік емес өтеді: ауырсыну әлсіз, температура шамамен қалыпты, іш жұмсақ. Сондықтан шыдауға, жатып алуға немесе бәрін ас қорытудың бұзылуына телуге тырысу — ең қымбатқа түседі. Аппендицитті үйде емдемейді: не жылу, не суық, не ауырсынуды басатын дәрі себепті жоймайды, тек көріністі бүркемелейді. Егер ауырсыну күшейсе, іш кернеулі болса, жүрек айну мен әлсіздік пайда болса, шешім біреу — таңды күтпеу. Аппендицитке күдігі бар адамды дәрігер неғұрлым ерте қараса, көмек соғұрлым оңай және қауіпсіз өтеді.
