Басты
- Билирубин бауырдың жетілмеуінен жинақталады: мерзімінде туған балада сарғыштық өмірінің екінші немесе үшінші күні пайда болады.
- Шала туған балаларда сарғаю ертерек байқалады: олардың бауыры билирубинді баяу өңдейді, сондықтан рең ұзағырақ сақталады.
- Сарғыштық жоғарыдан төмен қарай таралады: алдымен бет пен көздің ағы, содан кейін кеуде, іш және аяқ-қол.
- Қауіп билирубин деңгейіне байланысты: тері түсіне қарап ауырлық дәрежесін бағалауға болмайды, оны дәрігер қан талдауы арқылы анықтайды.
- Шұғыл себеп — әлсіздік және тамақтандырудан бас тарту: зәр мен нәжістің түсінің өзгеруі де дереу кеңес алуды талап етеді.
Жаңа туған нәрестелердің сарғаюы деген не
Жаңа туған нәрестелердің сарғаюы — қанда билирубиннің жиналуынан туындаған нәрестенің терісі мен көз ақтарының сарғаюы. Көптеген балаларда бұл жағдай уақытша, бірақ кейде дәрігердің бақылауын қажет етеді.
Ағзада не болып жатыр
Жаңа туған нәрестелердің сарғаюы нәрестенің қанында билирубин — қызыл қан жасушалары ыдырағанда түзілетін сары түсті зат — жиналғанда дамиды. Жаңа туған нәрестенің бауыры әлі жетілмеген, сондықтан билирубинді ол түзілген жылдамдықпен өңдей алмайды. Осының салдарынан артық зат теріде және кілегей қабықтарда жиналып, оларға тән сары реңк береді. Алдымен сарғыштық бетте пайда болады, содан кейін кеудеге, ішке және аяқ-қолдарға таралады. Мерзімінде туған балада бұл әдетте туғаннан кейінгі екінші немесе үшінші күні болады. Мерзімінен бұрын туған нәрестеде бауыр одан да баяу жұмыс істейді, сондықтан сарғыштық ертерек пайда болып, ұзағырақ сақталуы мүмкін. Бауыр жетілген сайын ол жүктемені көтере бастайды, ал терінің реңкі біртіндеп қалыпты түске оралады. Ата-аналарға тері түсінің қалай өзгеретінін және баланың мінез-құлқын бақылау маңызды, сонда әдеттен тыс өзгерістерді уақытында байқауға болады.
Бұл неден дамиды
- Бауырдың физиологиялық жетілмеуі: жаңа туған нәрестеде ағза билирубинді өңдеуді енді үйреніп келеді, оған уақыт қажет.
- Қан тобының немесе резус-фактордың сәйкессіздігі: ана мен баланың көрсеткіштері сәйкес келмесе, қызыл жасушалардың ыдырауы жеделдейді және билирубин көбірек түзіледі.
- Жұқпалы аурулар: ағзаға енген инфекция бауырға қосымша жүктеме түсіріп, оның билирубинді әдеттегі жылдамдықпен шығаруына кедергі келтіреді.
- Зат алмасудың тұқым қуалайтын бұзылыстары: ата-анадан берілген кейбір ерекшеліктер ағзаның билирубинді қалай өңдейтінін және шығаратынын өзгертеді.
- Жеткіліксіз тамақтану немесе сусыздану: сирек емізу және сұйықтық жоғалту кезінде билирубин нашар шығарылады, сондықтан сарғыштық ұзағырақ сақталады.
- Нақты себепті дәрігер анықтайды: ол ғана қалыпты уақытша жағдайды қосымша бақылауды қажет ететін жағдайдан ажырата алады.
Бұған кім жиі тап болады
Сарғаю өмірінің алғашқы күндерінде жаңа туған нәрестелердің көпшілігінде кездеседі, бірақ кейбір балаларда ықтималдығы жоғары. Мерзімінен бұрын туған нәрестелер оған жиі тап болады, себебі олардың бауыры баяу жетіледі және билирубинді нашар өңдейді. Анасымен қан тобы немесе резус-факторы сәйкес келмейтін балалар да дәрігердің назарындағы топқа жатады. Егер бала алғашқы күндері аз тамақтанса немесе сұйықтық жоғалтса, сарғыштық айқынырақ пайда болып, әдеттегіден ұзағырақ сақталуы мүмкін. Отбасында берілетін зат алмасудың тұқым қуалайтын ерекшеліктері де мұндай жағдайдың ықтималдығын арттырады. Мерзімінен бұрын туған балаларда сарғыштық көбінесе алғашқы тәулікте пайда болып, мерзімінде туғандарға қарағанда ұзағырақ сақталады. Дәрігер терінің түсін, мінез-құлқын және бақылау нәтижелерін бағалап, балаға қосымша көмек қажет пе екенін түсінеді. Ата-аналар кез келген күмән туындағанда жоспарлы тексеруді күтпей, нәрестені маманға көрсетуі керек.
Қандай симптомдар болады?
Жаңа туған нәрестелердің сарғаюы тері мен кілегей қабықшалардың түсінің өзгеруімен көрінеді, оны ата-аналар баланың өмірінің алғашқы күндерінде байқайды. Сыртқы түрі бойынша билирубин деңгейін дәл бағалау мүмкін емес, сондықтан жағдайдың айқындылығын тек медициналық қызметкер анықтайды.
Мұны ең басында қалай байқайды
Жаңа туған нәрестенің терісінің сарғаюы әдетте беттен басталып, біртіндеп денеге және аяқ-қолдарға таралады. Ата-аналар көздің ақ қабығы сарғыш реңкке ие бола бастағанын, ал тері туғаннан кейінгі алғашқы сағаттардағыдан өзгеше көрінетінін байқауы мүмкін. Кейде түстің өзгеруін палатадағы жарықтандыру ерекшеліктеріне немесе ұйқысыз түннен кейінгі шаршауға жатқызады. Сонымен қатар сарғаюдың айқындылық дәрежесі әртүрлі болады, ал сыртқы түрі бойынша билирубин деңгейі туралы пайымдауға болмайды. Терісі сарғыш бала тыныш көрінуі мүмкін, бірақ бұл жағдай назар аударуды қажет етпейді дегенді білдірмейді. Дәл сондықтан жаңа туған нәрестенің жағдайын бағалау үшін өз бетінше бақылау емес, медициналық қызметкердің тексеруі маңызды. Егер сарғаю тез күшейсе немесе әрі қарай таралса, бұл дәрігерге баруды кейінге қалдырмаудың себебі.
Жиі кездесетін белгілер
- Бет терісінің сарғаюы: әдетте бұл байқалатын алғашқы белгі, ол кейін денеге және аяқ-қолдарға таралуы мүмкін.
- Көздің ақ қабығының сарғыш реңкі: склералар теріні тексеру кезінде айқын болғанға дейін түсін өзгертеді.
- Босңсу немесе ұйқышылдық: бала әдеттегіден аз белсенді болуы және тамақтандыруға нашар жауап беруі мүмкін.
- Тәбеттің нашарлығы немесе тамақтандырудан бас тарту: тамаққа қызығушылықтың төмендеуі билирубинді шығаруды қиындатады және дәрігердің назарын қажет етеді.
- Зәр мен нәжістің түсінің өзгеруі: нәжіс ағара алады, ал зәр қараюы мүмкін, бұл шұғыл кеңес алуға себеп болады.
Қашан шұғыл жүгіну керек
Тексерулер мен талдаулар
Жаңа туған нәрестелердің сарғаюындағы тексеру тексеру мен билирубинге қан талдауына негізделеді. Тері мен кілегей қабықтардың сарғаюының басқа себептерін жоққа шығару үшін қосымша тесттер қосылады.
Тексеру неден басталады
Дәрігер баланы қарап, сарғаюдың дене бойынша қаншалықты таралғанын бағалайды. Ол сарғаюдың ықтимал себептерін түсіну үшін жүктілік пен босанудың қалай өткенін нақтылайды. Содан кейін көзбен шамалап бағалаудың орнына нақты санды беретін билирубин деңгейіне қан талдауы тағайындалады. Осы көрсеткіш бойынша жағдайдың ауырлығы бағаланып, одан әрі қадамдар қажет пе деген шешім қабылданады. Қосымша бала мен ананың қан тобы мен резус-факторы анықталады, өйткені осы белгілер бойынша сәйкессіздік сарғаюдың себебі болады. Жалпы қан талдауы және басқа зертханалық тесттер қатар жүретін өзгерістерді көруге көмектеседі. Жағдайдың динамикасын бақылау дәрігерге дұрыс тактиканы таңдауға және қолайсыз бетбұрысты уақытында байқауға мүмкіндік береді.
Не тағайындалады және ол нені көрсетеді
Қабылдауға не дайындау керек
- Перзентханадан шығару қағазы: онда босанудың өтуі және баланың жағдайы туралы алғашқы деректер көрсетілген, бұл дәрігерге жағдайды қалпына келтіруге көмектеседі.
- Жүктілік туралы мәліметтер: ананың қан тобы мен резус-факторы, сондай-ақ жүктілік кезінде бастан өткерген жағдайлар туралы айту маңызды.
- Бұрынғы талдаулар: егер балаға билирубин бұрын өлшенген болса, дәрігер көрсеткіштің динамикасын көруі үшін нәтижелерді алыңыз.
- Тамақтандыру туралы жазбалар: баланың қаншалықты жиі және құлқымен жегенін белгілеңіз, бұл оның жағдайын бағалауға әсер етеді.
- Теріні бақылау: сарғаю қашан пайда болғанын және қайда таралғанын еске түсіріңіз, бұл мерзімдерді нақтылайды.
- Дәрігерге қойылатын сұрақтар: қабылдауда ештеңе ұмытпау үшін сізді не мазалайтынын алдын ала тұжырымдаңыз.
Қай дәрігерге бару керек?
Бұл бөлім жаңа туған нәрестелердің сарғаюы кезінде қандай маманға жүгіну керектігін және көмектің қалай құрылатынын түсіндіреді. Мұнда алғашқы қабылдауда не болатыны және әдістерді таңдау неге байланысты екені сипатталған.
Бұл жағдайды қандай маман жүргізеді
Жаңа туған нәрестелердің сарғаюын неонатолог — өмірінің алғашқы күндерінен бастап балалармен айналысатын дәрігер жүргізеді. Егер жанында неонатолог болмаса, жағдайды ерте жастың ерекшеліктерін білетін педиатр бақылайды. Алғашқы қабылдауда дәрігер жүктілік пен босанудың қалай өткенін, баланың салмақты қалай қосатынын және тамақтандыру қаншалықты жиі болатынын нақтылайды. Нәрестені тексеріп, маман тері мен кілегей қабықтардың түсін, белсенділігін, бұлшықет тонусын және тексеруге реакциясын бағалайды. Ата-аналарға сарғыштық қашан пайда болғанын, оның қалай өзгергенін және баланың қалай тамақтанып, қалай ұйықтайтынын айту маңызды. Қажет болса, дәрігер жағдайдың себебі мен ауырлық дәрежесін түсіну үшін қосымша тексеруге жібереді. Егер жақын жерде керекті бейіндегі маман болмаса, педиатрдан бастаңыз: ол неғұрлым тар көмек қажет пе екенін анықтайды.
Емдеу неде құралады
- Баланың жағдайын бақылау: тұрақты тексеру сарғыштықтың күшеюін және хал-ахуалдың өзгеруін уақытында байқап, көмекті түзетуге мүмкіндік береді.
- Жеткілікті тамақтандыруды қамтамасыз ету: жиі емшекке салу билирубинді табиғи жолмен шығаруға көмектеседі, сондықтан дәрігер әдеттегіден жиі тамақтандыруды ұсынуы мүмкін.
- Дәрігер тағайындаған фототерапия: арнайы жарықтандыру билирубин деңгейі жоғары болғанда, бақылау мен тамақтандыру көрсеткішті төмендетуге жеткіліксіз болғанда қолданылады.
- Ауыр түрлерінде қанды алмастырып құю: бұл шара жағдай билирубинді тез төмендетуді талап еткенде қолданылады, шешімді тексеру нәтижелері бойынша дәрігер қабылдайды.
- Анықталған жағдайда негізгі ауруды емдеу: себеп басқа бұзылыста болса, көмек соған бағытталады, жалпы нәтиже осыған байланысты.
Науқастың өзіне не байланысты
Бақылау мен тамақтандырудың тұрақтылығы — көмектің көбіне ата-аналарға сүйенетін бөлігі. Тіпті жағдай тыныш өткенде де, тексерулерге белгіленген уақытта келу маңызды, оларды айтарлықтай нашарлауға дейін кейінге қалдырмау керек. Үйде баланың қаншалықты жиі тамақтанатынын, қаншалықты белсенді екенін және күндізгі жарықта тері реңкінің қалай өзгеретінін бақылаған жөн. Тамақтандыру мен өзгерістер туралы жазбалар дәрігерге билирубиннің шығарылуы қалай жүріп жатқанын дәлірек бағалауға көмектеседі. Егер нәресте енжар болып, емшекті нашар алса немесе сарғыштық күшейсе, бұл туралы жоспарлы келуді күтпей-ақ маманға хабарлау керек. Тамақтандыру мен жарықтандыру жөніндегі ұсынымдарды сақтау билирубинді шығарудың табиғи механизмдерін қолдайды. Өткізіп алған тексерулер динамиканы бағалауды қиындатады, сондықтан қарапайым бақылау күнделігін жүргізіп, оны қабылдауға алып бару жақсы.
Асқынуды болдырмауға не көмектеседі?
Жаңа туған нәрестелердің физиологиялық сарғаюын толығымен жою мүмкін емес, өйткені ол баланың табиғи даму процестерімен байланысты. Алайда тамақтандыруға және нәрестенің жағдайына мұқият қарау қолайсыз өзгерістерді уақытында байқауға көмектеседі.
Әдеттерде не өзгереді
Ерте және тұрақты тамақтандыру жаңа туған нәрестенің сарғаю ағымына әсер ететін негізгі күнделікті әдеттерге жатады. Кеудемен жиі емізу ішек жұмысын ынталандырып, баланың ағзасына зат алмасу өнімдерін белсендірек шығаруға көмектеседі. Егер нәресте енжар болып, ұзақ ұйықтаса, емізуді әдеттегіден жиірек ұсынған жөн, сонда емізулерді өткізіп алмайсыз. Күндізгі жарықта терінің түсін бақылау беттің, кеуденің және іштің реңкі қалай өзгеретінін байқауға мүмкіндік береді. Баланың мінез-құлқы да бағдар бола алады: белсенді сору рефлексі мен тыныш ұйқы жағдайдың әдеттегідей қалғанын көрсетеді. Медицина қызметкерлерінің күтім мен тамақтандыру жөніндегі ұсынымдарын сақтау артық алаңдаушылықсыз түсінікті күн тәртібін құруға көмектеседі. Ата-аналарға жақындардың қайсысы нәрестенің жағдайын қадағалайтынын алдын ала келісіп алу керек, сонда бақылау үздіксіз болады.
Нені бақылауда ұстаған жөн
- Тамақтандыру: емізудің тұрақтылығы және баланың қаншалықты белсенді соруы оның жеткілікті қоректенетінін көрсетеді.
- Терінің түсі: күндізгі жарықта қарау сарғыш реңктің дене бөліктерінің жаңа аймақтарына таралатынын байқауға көмектеседі.
- Баланың мінез-құлқы: ұйқышылдық, енжарлық немесе тамақтандыру кезіндегі мазасыздық жақындардың назарын және нәрестені дәрігерге көрсетуге себеп болуды талап етеді.
- Нәжіс және зәр шығару: олардың жиілігі мен түрі ас қорыту жүйесінің қалай жұмыс істейтінін және балаға сүт жеткілікті ме екенін жанама түрде көрсетеді.
- Медицина қызметкерлерінің ұсынымдары: тағайындалған бақылаулар мен қаралу мерзімдерін орындау қосымша бағалау қажет болған сәтті өткізіп алмауға көмектеседі.
Дәрігерге қаншалықты жиі көріну керек
Медицина қызметкерінің тұрақты қараулары жаңа туған нәрестенің сарғаюының күшеюін уақытында байқаудың басты тәсілі болып қала береді. Тіпті баланың мінез-құлқы тыныш әрі тәбеті жақсы болса да, бақылау кестесін өз қалауыңызша жылжытпаған жөн. Дәрігер терінің реңкін, нәрестенің белсенділігін және оның салмақ қосуын бағалап, осы белгілерді бір-бірімен салыстырады. Егер сарғаю күтілгеннен ұзаққа созылса немесе дене бөліктерінің жаңа аймақтарына таралса, келуді кейінге қалдырмаған жөн. Ата-аналарға баланың қаншалықты жиі тамақтанатынын және нәжісінің қандай болатынын жазып отыру пайдалы, сонда қабылдауда нақты көріністі жеткізуге болады. Қаралу мерзімдерін сақтау үй жағдайында өзгерістердің байқалмай қалу қаупін азайтады. Мамандардың тыныш әрі дәйекті бақылауы отбасына нәрестенің өмірінің алғашқы апталарында өзін сенімдірек сезінуге көмектеседі.
Есте сақтауға тұрарлық
Жаңа туған нәрестелердің сарғаюы көбінесе өздігінен басылады, бірақ бақылауды және дәрігердің уақтылы бағалауын қажет етеді. Төменде — ата-аналарға сабырлы әрі іске жарамды әрекет етуге көмектесетін басты нәрселер.
Басты тұжырымдар
Жаңа туған нәрестелердің сарғаюы — билирубиннің жиналуынан нәрестенің терісі мен склерасы сарғаятын жағдай. Балалардың көпшілігінде ол өмірінің бірінші аптасында пайда болып, салдарсыз біртіндеп басылады. Жаңа туған нәрестелердің сарғаюын ата-аналардың байқауы қиын емес, бірақ оның айқындылығын және себебін тек дәрігер бағалай алады. Қауіп терінің түсінің өзінде емес, билирубиннің қаншалықты жоғары көтерілетінінде және жаңа туған нәрестелердің сарғаюы қанша уақыт сақталатынында. Егер сарғыштық әдеттегіден ұзақ сақталса немесе күшейсе, маманға баруды кейінге қалдыруға болмайды. Ата-аналарға жаңа туған нәрестелердің сарғаюын өз бетінше емдеуге тырыспау және кездейсоқ дереккөздердегі кеңестерге сенбеу маңызды. Баланың жағдайын сабырлы бақылау және дәрігердің ұсынымдарын орындау — ең сенімді әрекет жолы.
