Басты
- Инсульт — мидың қанмен қамтамасыз етілуінің жедел бұзылуы: аймақ қансыз қаншалықты ұзақ қалса, жасушалар соншалықты тез өледі.
- Белгілері кенеттен пайда болады: қолдың немесе аяқтың әлсіреуі, беттің қисаюы, сөйлеу мен көрудің бұзылуы, қатты бас ауруы.
- Осы симптомдар кезінде дереу жедел жәрдем шақырады: мидың функцияларының сақталуы жәрдемге жүгіну жылдамдығына байланысты.
- Диагностикамен және емдеумен невролог айналысады: тексеру стационарда жүргізіледі, оның ішінде томография және тамырлардың ультрадыбыстық зерттеуі.
- Қауіпті жоғарылататындар: жоғары қан қысымы, атеросклероз, жүрек ырғағының бұзылуы, диабет, темекі шегу және тұқым қуалаушылық.
Инсульт дегеніміз не
Инсульт — бұл мидың бір бөлігінің қанмен қамтамасыз етілуінің жедел бұзылуы, онда оның жасушалары зақымдалады. Төменде организмде нақты не болып жатқаны, бұл жағдайды қандай жағдайлар тудыратыны және ол кімде жиі кездесетіні талданған.
Организмде не болып жатыр
Мидың бір бөлігінің қанмен қамтамасыз етілуі оны қоректендіретін тамырдағы қан ағымы күрт тоқтағанда немесе әлсірегенде бұзылады. Бұл екі түрлі механизм бойынша болады: тамыр не тромбпен бітеледі, не жарылып, айналасындағы тіндерге қан құйылады. Екі жағдайда да ми жасушалары оттегі мен қоректік заттарды ала алмай, зақымдала бастайды. Бөлік қансыз неғұрлым ұзақ қалса, соғұрлым көп жасуша қайтарымсыз жоғалады. Сырттай бұл қолда немесе аяқта кенеттен әлсіздік, беттің қисаюы, сөйлеудің бұзылуы және қозғалыстың анықтығын жоғалту арқылы байқалады. Мұндай сәтте адам көбінесе өзіне не болып жатқанын түсіндіре алмайды және өз бетінше көмекке шақыра алмайды. Сондықтан айналасындағыларға болып жатқанды мүмкіндігінше ертерек танып, дереу медициналық көмек ұйымдастыру маңызды.
Бұл неден дамиды
- Жоғары артериялық қысым: қалыптан жоғары тұрақты қысым ми тамырларының қабырғаларын тоздырып, оларды жарылуға және бітелуге осал етеді.
- Тамырлардың атеросклерозы: артерия қабырғаларында тығыз түйіршіктер жиналып, олар қуысты тарылтып, тромб түзілуіне жағдай жасайды.
- Жүрек ырғағының бұзылуы: ырғақ бұзылғанда жүрек қуыстарында ұйыған қан түзіліп, олар қан ағымымен бас тамырларына жетеді.
- Қант диабеті: қанттың жоғары деңгейі тамыр қабырғасын зақымдап, оның тозуын жеделдетіп, зақымдалуға осалдығын арттырады.
- Темекі шегу және алкогольді асыра пайдалану: бұл әдеттер тамырларды тарылтып, қанның қасиеттерін өзгертіп, тамырлық апат сәтін жақындатады.
- Егде жас және тұқым қуалаушылық: жылдар өткен сайын тамырлар серпімділігін жоғалтады, ал отбасылық бейімділік осы жағдайға тап болу қаупін арттырады.
Бұл кімде жиі кездеседі
Бұл жағдай көбінесе тамырлары бұрынғы серпімділігін жоғалтқан егде жастағы адамдарда кездеседі. Жылдар бойы жоғары артериялық қысыммен өмір сүріп, оның деңгейін қадағаламайтындар ықтималдықты айтарлықтай арттырады. Сол топқа атеросклерозы, жүрек ырғағының бұзылуы және қант диабеті бар адамдар да кіреді. Темекі шегу мен алкогольді асыра пайдалану өзін әзірге жақсы сезінетіндердің өзіне қауіп қосады. Тұқым қуалаушылық та рөл атқарады: жақын туыстарында тамырлық оқиғалар болған болса, өз жағдайына мұқият болған жөн. Ерлер мен әйелдер бұған жасқа және қатар жүретін жағдайларға байланысты әртүрлі дәрежеде бейім. Практикалық қорытынды қарапайым: өз қауіп факторларын білу оларды дәрігермен алдын ала талқылауға және алаңдатарлық өзгерістерді өткізіп алмауға көмектеседі.
Қандай симптомдар болады?
Инсульт кезінде белгілер кенеттен пайда болады, ал ми функцияларының сақталуы реакция жылдамдығына байланысты. Сондықтан бұл жағдай қандай симптомдармен танылатынын және қашан дереу жедел жәрдем шақыру керектігін білу маңызды.
Оны ең басында қалай байқайды
Инсульт көбінесе қолдың немесе аяқтың кенеттен әлсіреуімен немесе ұюымен көрінеді, оның үстіне көбінесе денеңің бір жағында. Адам кенеттен затты түсіріп алады, қолын көтере алмайды немесе аяғы «бөтен» болып қалғанын байқайды. Кейде жақындары беттің қисаюын және ауыз бұрышының төмен түсуін көреді, соның салдарынан күлкі асимметриялы болады. Сөйлеу түсініксіз болуы, сөздер шатасуы мүмкін, немесе адам өзіне айтылған сөйлемдерді түсінуден қалады. Бір немесе екі көздің көруінің күрт нашарлауы да алғашқы сигнал болады. Бұл өзгерістерді шаршауға, ұйқысыздыққа немесе қысымның секіруіне оңай жатқызуға болады, сондықтан олар жиі бағаланбайды. Осындай белгілерді бірден байқап, жедел жәрдем шақырса, ми функцияларын сақтау мүмкіндігі әлдеқайда жоғары.
Жиі кездесетін белгілер
- Аяқ-қолдардың әлсіреуі: қолдың немесе аяқтың кенеттен ұюы немесе әлсіреуі, көбінесе бір жағында, затты ұстап тұруға кедергі келтіреді.
- Беттің қисаюы: ауыз бұрышы төмен түседі, күлкі біркелкі болмайды, бұл тіпті сөйлескен кезде де байқалады.
- Сөйлеудің бұзылуы: адам түсініксіз сөйлейді, сөздерді шатастырады немесе өзіне айтылған сөйлеуді түсінуден қалады.
- Көру проблемалары: бір немесе екі көздің көруі күрт төмендейді, бұлыңғырлық немесе суреттің бір бөлігінің түсіп қалуы пайда болады.
- Бас айналу және теңселу: қатты бас айналу, тепе-теңдікті жоғалту және жүрістің теңселуі тұруға және жүруге кедергі келтіреді.
- Сананың шатасуы: адам бағдарсыз болады немесе есінен танады, бұл дереу көмек көрсетуді талап етеді.
Қашан шұғыл жүгіну керек
Тексерулер мен талдаулар
Инсульт кезінде тексеру оның түрін және себебін тез анықтау үшін стационарда жүргізіледі. Дәрігер науқасты қарап, неврологиялық функцияларды бағалайды және аспаптық және зертханалық зерттеулер тағайындайды.
Тексеру неден басталады
Тексеру неврологтың қарауынан басталады, ол сөйлеуді, күшті және сезімталдықты бағалайды. Дәрігер қолдар мен аяқтардың қалай жұмыс істейтінін, адам өзіне айтылған сөзді түсінетінін және дұрыс жауап беретінін тексереді. Бөлек беттің симметриясын, көз қозғалысын және қарашықтардың жарыққа реакциясын қарайды. Мұндай тексеру аз уақыт алады және мидың қай аймағы зақымдалғанын бірден көрсетеді. Әрі қарай науқас мидың компьютерлік немесе магниттік-резонанстық томографиясына жіберіледі. Бұл суреттер қан құйылуды тамырдың бітелуінен ажыратуға және зақымдану аймағын көруге мүмкіндік береді. Содан кейін мойын мен бас тамырлары ультрадыбыспен зерттеледі, қан ағымының тарылуын немесе кедергісін табу үшін. Егер қарау мен суреттер тез жасалса, дәрігерлер себебі туралы жауапты ертерек алады және дәлірек әрекет етеді.
Не тағайындалады және бұл нені көрсетеді
Қабылдауға не дайындау керек
- Үзінділер: бұрынғы дәрігерлердің қорытындылары мен тексеру нәтижелерін алыңыз, олар денсаулықтың бастапқы жай-күйін тезірек түсінуге көмектеседі.
- Тұрақты жағдайлардың тізімі: бұрын қандай созылмалы денсаулық өзгерістері байқалғанын жазыңыз, бұл себептерді бағалау үшін маңызды.
- Жақындардың бақылаулары: туыстары алғашқы өзгерістер қашан пайда болғанын және олардың уақыт бойынша қалай дамығанын сипаттай алады.
- Өлшеу деректері: егер үйде қысымды немесе ырғақты үнемі өлшеп жүрсеңіз, жалпы көрініс үшін бұл жазбаларды дәрігерге көрсетіңіз.
- Дәрігерге қойылатын сұрақтар: тексеру мен нәтижелерде не түсініксіз екенін алдын ала тұжырымдаңыз, қабылдауда сұрауға үлгеру үшін.
Қай дәрігерге бару керек?
Инсульт кезіндегі көмек бірнеше маманның арасында бөлінген, және олардың рөлдерін түсіну әртүрлі кезеңдерде кімге жүгіну керектігін таңдауға көмектеседі. Төменде жай-күйді кім жүргізетіні, емдеу неден тұратыны және науқастың өзіне не байланысты екені талданған.
Бұл жай-күйді қандай маман жүргізеді
Инсультпен және оның салдарларымен айналысатын негізгі маман — невролог, ал жоғалған функцияларды қалпына келтірумен реабилитолог айналысады. Невролог жүйке жүйесінің жай-күйін бағалайды, қай аймақтардың зақымдалғанын анықтайды және жедел кезеңдегі одан әрі көмекті үйлестіреді. Реабилитолог кейінірек қосылады және қозғалысты, сөйлеуді және тұрмыстық дағдыларды қайтару бағдарламасын құрады. Егер жақын жерде бейінді дәрігер болмаса, бірінші кезеңде көмек стационарда көрсетіледі, онда науқасты кезекші бригада жүргізеді. Шығарылғаннан кейін бақылау тұрғылықты жері бойынша неврологта жалғасады, ал қажет болған жағдайда реабилитолог қосылады. Бірінші қабылдауда дәрігер болған жағдайдың мән-жайын нақтылайды, қай функциялардың зақымдалғанын қарайды және адамның күнделікті әрекеттерді қалай жеңіп жатқанын бағалайды. Одан әрі ол жеке оңалту қажет пе және оған қандай мамандар қосылуы керектігін анықтайды. Егер невролог бірден қолжетімсіз болса, қажетті маманға жіберетін терапевтке жазылу керек.
Емдеу неден тұрады
- Қан ағымын қалпына келтіру: жедел кезеңдегі шаралар мидың қалыпты қанмен қамтамасыз етілуін қайтаруға және тіндердің зақымдалуын азайтуға бағытталған.
- Қауіп факторларын бақылау: дәрігер қысымды және басқа көрсеткіштерді ұстап тұруға көмектесетін ем таңдайды, бұл қайталану ықтималдығын төмендетеді.
- Оңалту бөлімшесінде бақылау: мұнда қозғалыс пен сөйлеудің қалай қалпына келіп жатқаны бағаланады және өзгерістерге қарай сабақтар бағдарламасы түзетіледі.
- Физиотерапия және емдік дене шынықтыру: бұл әдістер бұлшықет күшін, тепе-теңдікті және өз бетінше жүру қабілетін біртіндеп қайтаруға көмектеседі.
- Логопед және нейропсихологпен сабақтар: мамандар сөйлеу, есте сақтау және зейінмен жұмыс істейді, бұл қалыпты өмірге оралу үшін маңызды.
- Көрсетілімдер болған кезде ота: жекелеген жағдайларда хирургиялық араласу қан ағымының бұзылу себебін жояды, және шешімді дәрігер тексеру нәтижелері бойынша қабылдайды.
Науқастың өзіне не байланысты
Маманда тұрақты бақылану инсульттен кейін қаншалықты толық қалпына келуге болатынын көп жағдайда анықтайды. Егер адам тағайындалған мерзімде қабылдауға келіп, ұсыныстарды орындаса, дәрігер өзгерістерді уақытында байқап, бағдарламаны түзетеді. Реабилитологпен, логопедпен немесе нейропсихологпен сабақтарды өткізіп алу қозғалыс пен сөйлеудің қайтарылуын баяулатады, және бұл күнделікті істерде байқалады. Маманмен кездесулер арасындағы үй жаттығулары сабақтарда қол жеткізілген нәрсені бекітеді, ал оларсыз ілгерілеу баяу жүреді. Туыстарға адам қандай міндеттерді өзі орындайтынын, ал қай жерде көмек қажет екенін білу пайдалы, бұл дағдылардың қалпына келуін тежеп тастамайды. Өзін-өзі сезінуі және қиындықтары туралы жазбалар жүргізу дәрігерге келесі қабылдауда динамиканы дәлірек бағалауға көмектеседі. Келесі кеңес қашан болатынын және үйде қандай сабақтарды жалғастыру керектігін алдын ала нақтылаған жөн.
Асқынуды болдырмауға не көмектеседі?
Асқынудың алдын алуға күнделікті тұрмыс салты мен дәрігердің бақылауы көмектеседі. Төменде — әдеттерде нақты не өзгертілетіні және үнемі не бақыланатыны жазылған.
Әдеттерде не өзгертіледі
Темекі шегуден бас тарту және алкогольді шектеу тамырлар мен жүрекке түсетін жүктемені тікелей азайтады. Темекі шегу тамырлардың қуысын тарылтады және қанның ұюын жылдамдатады, сондықтан күніне бірнеше сигареттің өзі жоғары қауіпті сақтайды. Алкоголь қысымды көтеріп, жүректің жұмысына кедергі келтіреді, ал оның артық мөлшері адамның өзіне жиі байқалмайды. Тұрақты дене белсенділігі жүректі жаттықтырады және қысымды тыныш шекте ұстауға көмектеседі. Тұз бен майды шектейтін пайдалы тағам сұйықтықтың іркілуін және артерия қабырғаларына түсетін жүктемені азайтады. Артық салмақ пен қозғалысы аз күн байқатпай жоғары қысымды қайтарады, сондықтан бір реттік жүктеме емес, тұрақты ырғақ маңызды. Әдеттердің бір бөлігін болса да өзгертіп, оны үнемі ұстаса, асқыну қаупі сирек күш салумен салыстырғанда төмен болады.
Бақылауда ұстау керек нәрселер
- Артериялық қысым: оны үйде өлшеп, жазып отырады, өйткені жоғары көрсеткіштер жиі сезілмейді, бірақ біртіндеп тамырларға зиян келтіреді.
- Дәрігер тағайындаған дәрілерді қабылдау: оларды тек жағдай нашарлағанда емес, үнемі қабылдайды, әйтпесе қорғаныс әлсірейді.
- Қандағы холестерин мен қант деңгейі: бұл көрсеткіштерді дәрігердің тағайындауы бойынша тексереді, өйткені олардың ауытқулары ұзақ уақыт байқалмай қалады.
- Салмақ пен бел көлемі: оларды динамикада бағалайды, өйткені біртіндеп салмақ қосу жоғары қысымды қайтарады.
- Өзін-өзі сезіну және ұйқы: әлсіздік, бас айналу немесе жүрек жұмысының бұзылуын жазып, қабылдауда дәрігермен талқылаған жөн.
- Тұрақты профилактикалық тексерулер: олар шағымдар пайда болғанға дейін өзгерістерді уақытында байқап, бақылауды түзетуге мүмкіндік береді.
Дәрігерге қаншалықты жиі көріну керек
Өзін жақсы сезінсе де, дәрігердің тұрақты бақылауы қажет, өйткені көптеген ауытқулар байқалмай дамиды. Қысым, холестерин және қант ауырсыну немесе айқын жайсыздық тудырмай, біртіндеп өзгеруі мүмкін. Дәрігер көрсеткіштерді динамикада бағалайды және қажет болғанда тағайындалған бақылауды түзетеді. Адам өзін жақсы сезінсе, бұл бақылау қажет емес дегенді білдірмейді: асқыну жиі сыртқы саулық аясында келеді. Өткізіп алынған тексерулер өзгерістердің кеш байқалуына әкеледі, ал ол кезде оларды түзету қиынырақ. Сондықтан визиттерді алдын ала жоспарлап, тек жағдай нашарлағанда емес, белгіленген уақытта келеді. Үйдегі қысым мен өзін-өзі сезіну жазбалары дәрігерге толық көріністі көруге және одан әрі бақылауды дәлірек құруға көмектеседі.
Есте сақтау керек
Инсульт — сағат санап жүретін жағдай, және қасындағы адам болып жатқанды қаншалықты тез таныса, көп нәрсе соған байланысты. Төменде — мақаланы оқығаннан кейін есте сақтауға тұрарлық нәрселер.
Негізгі тұжырымдар
Инсульт кенеттен дамиды, және оның белгілері сирек біртіндеп болады, сондықтан сөйлеудің, қозғалыстың немесе сезімталдықтың кез келген күрт өзгеруі дереу әрекет етуді талап етеді. Инсульт әрқашан естен танумен көрінбейді: адам санасы анық болуы мүмкін, бірақ қолын көтере алмай немесе қарапайым сөйлемді айта алмай қалуы мүмкін. Жақын адамның инсульті — жағдай жақсарады деп күтпей, дереу жедел жәрдем шақыруға себеп, өйткені уақыт зардап шегушіге қарсы жұмыс істейді. Инсульт өзімен ғана емес, сонымен қатар көмек неғұрлым кеш басталса, соғұрлым ауыр болатын салдарларымен де қауіпті. Инсульт айналадағылардың сабырлы және нақты әрекет етуін талап етеді: өзгерісті байқады, уақытты тіркеді, адамға тыныштық қамтамасыз етті және дәрігерлерді шақырды. Инсульт үйде емделмейді, және күте тұруға немесе көмек шақыруды таңға дейін кейінге қалдыруға әрекеттену жоғалған мүмкіндіктерге әкеледі. Инсульт — өз қауіп факторларын алдын ала білуге және қайталанатын тамырлық апат ықтималдығын төмендету үшін қысымды бақылауда ұстауға себеп.
