Басты
- Перде қисықтығы мұрынның бір жартысын тарылтады, сондықтан ауа кіреберісте-ақ қарсылыққа тап болады.
- Себептері: мұрын жарақаты, туа біткен ерекшеліктер, тіндердің біркелкі өспеуі, мұрын аймағындағы операциялардың салдары.
- Белгілері: тыныс алудың қиындауы, қорылдау, жиі тұмау, құрғақтық және қан кету, бас ауруы, иіс сезудің төмендеуі.
- Диагностикасы: ЛОР-дәрігердің қарауы және риноскопия, қажет болса мұрын эндоскопиясы және қойнаулардың компьютерлік томографиясы.
- Тактикасы: шағымдар болмаса, бақылау жеткілікті, тыныс алудың тұрақты бұзылыстарында пердені хирургиялық түзету талқыланады.
Мұрын пердесінің қисаюы дегеніміз не
Мұрын пердесінің қисаюы — мұрынды екі жартыға бөлетін перденің шеміршекті және сүйекті бөлігінің пішінінің өзгеруі. Осының салдарынан мұрынның бір жартысы тарылып, ол арқылы тыныс алу қиындайды.
Организмде не болады
Мұрын пердесі мұрынды екі жартыға бөледі, ал оның пішіні ауаның қаншалықты еркін өтетініне әсер етеді. Перденің шеміршекті немесе сүйекті бөлігі бір жаққа ауытқығанда, мұрынның бір жартысының қуысы тарылады. Ауа кіреберісте-ақ кедергіге тап болады, сондықтан адам неғұрлым кең жартысы арқылы тыныс ала бастайды. Уақыт өте келе мұндай жүктеме біркелкі таралмайды, ал тарылған жақтағы кілегей қабық басқа жағдайда жұмыс істейді. Мұрын пердесінің қисаюы көбіне ауызбен тыныс алу әдетінен немесе тұмаусыз бітелу сезімінен байқалады. Бұл ретте перденің пішіні өздігінен түзелмейді, бірақ ол әрдайым араласуды талап ететіндей кедергі жасай бермейді. Егер мұрынмен тыныс алу айтарлықтай қиындаса, жағдайдың өздігінен өзгеруін күтпей, оны дәрігермен талқылаған жөн.
Бұл неден дамиды
- Мұрын жарақаты: соққы немесе құлау шеміршек пен сүйекті жылжытады, ал перде өзгерген қалыпта бітіседі.
- Құрылыстың туа біткен ерекшеліктері: перденің біркелкі емес пішіні туылғанға дейін-ақ қалыптасып, бала өскен сайын байқалады.
- Перде тіндерінің біркелкі емес өсуі: сүйек пен шеміршек әртүрлі жылдамдықпен өседі, сондықтан перде бір жаққа ауытқиды.
- Мұрын аймағында жасалған операциялардың салдары: араласудан кейін тіндер әрдайым симметриялы жазылмайды, сондықтан перденің пішіні өзгереді.
- Бірнеше себептің қатар келуі: туа біткен ерекшелік аясындағы жарақат әр фактордың жеке әсерінен гөрі айқынырақ ауытқу береді.
Бұған кім жиі тап болады
Мұрын пердесінің қисаюы әртүрлі жастағы адамдарда кездеседі, бірақ мұрын жарақатын алғандарда айқынырақ байқалады. Балалар мен жасөспірімдерде перде қалыптасуын жалғастырады, сондықтан тіндердің біркелкі емес өсуі оның пішініне ерекше күшті әсер етеді. Ересектерде туа біткен ерекшеліктерге адам есінде сақтамайтын бұрынғы соққылардың салдары жиі қосылады. Ерлер мұрын жарақатын жиі алады, сондықтан оларда ауытқу тексеру кезінде жиірек анықталады. Жұмысы құлау немесе соқтығысу қаупімен байланысты адамдарда мұндай зақымдану ықтималдығы жоғары. Мұрынның бір жартысы арқылы тыныс алудың қиындауы — өзіңді басқалармен салыстырмай, дәрігерге көрінуге негіз. Маман перденің пішінін бағалап, ол нақты жағдайда назар аударуды қажет ететінін айтады.
Қандай симптомдар болады?
Мұрын пердесінің қисаюы әрдайым біліне бермейді, бірақ көбінесе мұрынмен тыныс алудың қиындауымен көрінеді. Бұл жағдай қашан дәрігерге жоспарлы қаралуды қажет ететінін, ал қашан шұғыл көмек керек екенін оның белгілерін білу арқылы түсінуге болады.
Ол ең басында қалай байқалады
Мұрын пердесінің қисаюы көбінесе мұрынның бір немесе екі жартысы арқылы тыныс алудың қиындауымен білінеді. Адам ауызбен тыныс алуға үйреніп, оны шаршауға немесе суық тиюге жатқызады. Түнде қорылдау мен шулы тыныс пайда болады, сол себепті ұйқы мазасыз болады. Күндіз бұған жиі мұрын бітелуі мен айқын себепсіз бітелу сезімі қосылады. Біртіндеп иіс сезу төмендейді, ал мұрында құрғақтық пайда болады немесе қан кетеді. Бастың ауыруы мен мұрын аймағындағы қысым да бұл жағдайға жиі серік болады. Егер мұндай белгілер үнемі қайталанса, тексеру үшін ЛОР-дәрігерге көріну керек.
Жиі кездесетін белгілер
- Тыныс алудың қиындауы: ауа мұрынның бір немесе екі жартысы арқылы нашар өтеді, бұл тыныштықта да, жүктеме кезінде де байқалады.
- Қорылдау және шулы тыныс: түнде тыныс қатты шығады, ұйқы үзіліп, таңертең адам өзін әлсіз сезінеді.
- Жиі мұрын бітелуі: бітелу мен бөлінулер қайта-қайта қайталанады, бірақ айқын суық тию жоқ.
- Құрғақтық және қан кету: кілегей қабық кебеді, қабыршақтар пайда болады, кейде мұрыннан қан кетеді.
- Бастың ауыруы: мұрын мен бас аймағындағы қысым сезімі кешке қарай немесе ауа райы өзгергенде күшейеді.
- Иіс сезудің төмендеуі: иістер әлсіз сезіледі, тағам хош иіссіз көрінеді, бұл тәбетке әсер етеді.
Қашан шұғыл жүгіну керек
Тексерулер мен талдаулар
Мұрын пердесінің қисаюы кезіндегі тексеру ЛОР-дәрігердің қарауынан басталып, аспаптық әдістермен нақтыланады. Төменде тәжірибеде нақты нені қолданатыны және әр әдістің қандай ақпарат беретіні көрсетілген.
Тексеру неден басталады
ЛОР-дәрігердің алғашқы қабылдауы мұрынмен тыныс алу қаншалықты бұрын және қай жағынан қиындағаны туралы сұрақтан басталады. Содан кейін дәрігер мұрынды аспаптардың көмегімен қарап, мұрынның әр жартысының өткізгіштігін жеке-жеке бағалайды. Рhиноскопия кезінде перденің пішіні, оның ортаңғы сызықтан ауытқуы және ауа нашар өтетін аймақтар көрінеді. Дәрігер шырышты қабықтың жай-күйіне, ісінудің және тыныс алуға кедергі келтіретін басқа да өзгерістердің бар-жоғына назар аударады. Егер қарау толық көрініс бермесе, перденің құрылысын нақтылау және тыныс алудың қиындауының басқа себептерін жоққа шығару үшін қосымша тексерулер тағайындалады. Мұндай реттілік қажет, өйткені ұқсас сезімдерді әртүрлі жағдайлар тудырады, ал одан әрі тактика себепке байланысты. Сондықтан қабылдауға бұрынғы қараулардың нәтижелері болса, солармен келу керек.
Не тағайындалады және ол нені көрсетеді
Қабылдауға не дайындау керек
- Бұрынғы қараулардың үзінділері: ЛОР-дәрігердің мұрынның жай-күйі туралы жазбалары және бұрын қойылған қорытындылар жағдайдың уақыт өте қалай өзгергенін көруге көмектеседі.
- Эндоскопия мен томографияның нәтижелері: суреттер мен сипаттамалар, егер тексерулер бұрын жүргізілген болса, дәрігерге перденің және қуыстардың құрылысының дайын көрінісін береді.
- Аллергологтың қорытындылары: тексерілген аллергендер және олардың нәтижелері туралы мәліметтер тығыздықтың бірдеңеге реакциямен байланысты екенін көрсетеді.
- Өз бақылауларыңыз: тыныс алу қашан қаттырақ қиындайтыны, ал қашан жеңілдейтіні туралы жазбалар қабылдауда жай-күйді дәлірек сипаттауға көмектеседі.
- Қабылдап жүрген дәрілердің тізімі: үнемі қолданатын нәрселеріңіздің тізімі дәрігерге шырышты қабықтың жай-күйін бағалау кезінде оны ескеруі үшін қажет.
- Дәрігерге қоятын сұрақтар: тыныс алудың қиындау себептері және одан әрі қадамдар туралы алдын ала жазылған сұрақтар уақытты үнемдеп, қабылдауды мазмұнды етеді.
Қай дәрігерге бару керек?
Бұл бөлім мұрын пердесінің қисаюы кезінде қай дәрігерге қаралу керектігін, алғашқы қабылдауда не болатынын және көмектің қандай бағыттардан тұратынын түсіндіреді. Нәтиженің қай бөлігі маманның тұрақты бақылауына байланысты екені жеке айтылған.
Бұл жағдайды қандай маман жүргізеді
Мұрын пердесінің қисаюымен ЛОР-дәрігер айналысады, өйткені дәл ол мұрын қуысының құрылысын және оның тыныс алуға қалай әсер ететінін бағалайды. Алғашқы қабылдауда дәрігер мұрынды ішінен қарап, шағымдарды нақтылайды және қисаю тыныс алуға кедергі келтіретінін немесе басқа мәселелерді тудыратынын анықтайды. Егер деформация қиындық туғызбаса, маман ем тағайындамай, жай ғана бақылауды ұсынуы мүмкін. Айқын симптомдар болған кезде ЛОР-дәрігер шырышты қабықтың ісінуін және бітелуін азайту үшін терапия таңдайды. Тыныс алу тұрақты бұзылып, ұзақ уақыт жақсармаса, дәрігер науқаспен пердені хирургиялық түзету мүмкіндігін талқылайды. Егер жақын жерде бейінді маман болмаса, тұрғылықты жері бойынша емханадағы ЛОР-дәрігердің қабылдауынан бастаған жөн. Мұндай тәртіп жағдайды бағалауды кейінге қалдырмауға және іс жүзінде араласу қажет пе екенін алдын ала түсінуге көмектеседі.
Емдеу неден тұрады
- Шағымдар болмаған кезде бақылау: егер қисаю тыныс алуға кедергі келтірмесе және басқа мәселелер туғызбаса, дәрігерге мезгіл-мезгіл көріну жеткілікті.
- Дәрігердің терапия таңдауы: айқын симптомдар болған кезде маман шырышты қабықтың ісінуін және мұрынның бітелуін азайту үшін ем таңдайды.
- Мұрынды тұзды ерітінділермен шаю: бұл шара шырышты қабықты ылғалдандыруға көмектеседі және күнделікті өмірде мұрынмен тыныс алуды жеңілдетеді.
- Пердені хирургиялық түзету: операция тыныс алудың тұрақты бұзылыстары кезінде, басқа шаралар қажетті әсер бермегенде талқыланады.
- ЛОР-дәрігерге тұрақты қаралу: қайталама қабылдаулар жағдайдың өзгеріп жатқанын және таңдалған тактиканың қолайлы болып қала беретінін бағалауға мүмкіндік береді.
Науқастың өзіне не байланысты
ЛОР-дәрігерге бақылаудың тұрақтылығы жағдайдағы өзгерістердің қаншалықты уақытында байқалатынын көбіне анықтайды. Егер адам келісім бойынша тексеруге келсе, маман шырышты қабықтың ісінуі азайып жатқанын және бітелу сақталып тұрғанын көреді. Тыныс алудың тұрақты бұзылыстары кезінде дәл қайталама қабылдаулар консервативтік шаралардың көмектеспейтінін және операцияны талқылайтын уақыт келгенін көрсетеді. Визиттерді кейінге қалдырған науқас көмекті оңайырақ түзетуге болатын сәтті өткізіп алу қаупіне ұшырайды. Дәрігердің мұрынды шаю және шырышты қабықты күту жөніндегі ұсынымдарын сақтау да қабылдаулар арасындағы өзін-өзі сезінуге әсер етеді. Бітелудің қашан және қалай пайда болатыны туралы жазбалар дәрігерге келесі тексеруде динамиканы дәлірек бағалауға көмектеседі. Орынды қорытынды: шағымдар әдеттегідей көрініп, өмір сүруге кедергі келтірмесе де, келісілген визиттер кестесін ұстаныңыз.
Асқынуды болдырмауға не көмектеседі?
Мұрын пердесінің қисаюы әрдайым араласуды қажет етпейді, бірақ асқынулар көбінесе адамның күнделікті шешімдеріне байланысты. Тұрақты бақылау мен парасатты әдеттер тыныс алудың қиындауымен, тұмаумен және басқа да жағымсыз көріністермен сирек кездесуге көмектеседі.
Әдеттерде не өзгереді
Мұрын пердесінің қисаюы мұрынды жарақаттар мен іркіліс құбылыстарына бейім етеді, сондықтан әдеттер өз сезімін тікелей әсер етеді. Спортпен шұғылданған кезде бетті соққылардан қорғау керек, өйткені тіпті шамалы жарақат қисаюды күшейтуі мүмкін. Тұмауды аяғына дейін емдеу әдеті шырыштың қисайған бөліктерде іркілуіне және синуситке айналуына жол бермейді. Аллергияны бақылау маңызды, өйткені қисаю аясында шырышты қабықтың ісінуі қаттырақ сезіледі және ұзағырақ сақталады. Егер үнемі ауызбен тыныс алсаңыз, шырышты қабық кебеді, қабыршақтар мен жайсыздық пайда болады, ал уақыт өте келе қосымша инфекция қосылады. Темекі шегуден бас тарту шырышты қабықтың тітіркенуін айтарлықтай азайтады және мұрын қуысындағы қабынулардың жиілігін төмендетеді. Жүзу, жекпе-жек және басқа да жанаспалы спорт түрлері кезінде мұрынды қалай қорғау керектігін ЛОР-дәрігермен алдын ала талқылаған жөн.
Бақылауда ұстау керек нәрселер
- Тыныс алудың қиындау жиілігі: аптасына қанша күн мұрын еркін тыныс алады, өйткені тұрақты тыныс алудың қиындауы жағымсыз ағымды көрсетеді.
- Тұмаудың сипаты: мөлдір бөліністер әдетте аллергияға байланысты, ал қою және сары түстілері дәрігердің назарын талап етеді.
- Аллергиялық реакциялар: маусымдық қышу, түшкіру және көзден жас ағуын байқап, дәрігермен уақытында талқылау маңызды.
- Бас ауруы және қысым: мұрын тамыры мен маңдай аймағындағы ауырлық көбінесе мұрын маңы қуыстарындағы іркілісті білдіреді.
- Түнгі тыныс алу: қорылдау, оянулар және таңертең ауыздың құрғауы мұрынның тыныштықта қаншалықты еркін жұмыс істейтінін көрсетеді.
- ЛОР-дәрігерге бару: созылмалы симптомдар кезінде жоспарлы тексерулер өзгерістерді уақытында байқауға және бақылауды түзетуге көмектеседі.
Дәрігерге қаншалықты жиі көріну керек
Мұрын еркін тыныс алып, ештеңе мазаламаса да, ЛОР-дәрігерге тұрақты тексерілу қажет. Мұрын пердесінің қисаюы жылдар бойы өзін білдірмей, кейін суық тию немесе аллергия аясында байқалуы мүмкін. Дәрігер тыныс алудың, шырышты қабықтың және мұрын маңы қуыстарының жағдайы қалай өзгеретінін бағалайды және өзгерістерді адамның өзінен бұрын байқайды. Созылмалы тыныс алудың қиындауы, жиі тұмау және қорылдау кезінде бақылау ерекше маңызды болады. Жоспарлы барулар синуситтің және басқа да асқынулардың қосылуын жіберіп алмауға көмектеседі. Егер жаңа симптомдар пайда болса, кезекті тексеруге дейін баруды кейінге қалдыруға болмайды. Мұндай бақылау тағайындалған емді алмастырмайды, бірақ жағдайдың өзгеріп жатқанын уақытында байқауға көмектеседі.
Есте сақтау керек
Мұрын пердесінің қисаюы — адам жылдар бойы өмір сүріп, ол туралы білмей жүруі мүмкін ерекшелік. Тақырыпты түсінуге оның үкім емес, дүрбелеңге де себеп емес екенін ұғу көмектеседі.
Негізгі тұжырымдар
Мұрын пердесінің қисаюы әрдайым араласуды қажет етпейді: көптеген адамдарда ол анатомиялық ерекшелік ретінде болады және өзін ешбір білдірмейді. Оны әдетте тұрақты бітелу, жиі мұрын қан кетулері немесе бір жақтан тыныс алудың қиындауы пайда болғанда байқайды. Мұрын пердесінің қисаюы туа біткен болуы мүмкін, сондай-ақ балалық шақта немесе ересек жаста алынған жарақаттың салдары болуы мүмкін. Бір себепті екіншісінен өз бетінше ажырату мүмкін емес, ал тексерусіз емделуге әрекеттену тек қажетті қадамды кейінге қалдырады. Мұрын пердесінің қисаю дәрежесін дәрігер тексеру мен қосымша зерттеулердің нәтижелері бойынша бағалайды. Тұрақты жайсыздықты тұмауға немесе аллергияға теліп, шыдай беруге болмайды, — оның артында дәл мұрын пердесінің қисаюы тұруы мүмкін. Егер мұрын арқылы тыныс алу әлдеқашан қиындаған болса, жағдайды маманмен талқылап, әрі қарай не істеу керектігін бірге шешкен жөн.
